EN81-1/2 standardı Asansör Yönetmeliği


Esas olan ve şu an ülkemizdeki asansör tasarımını ve uygulamasını önemli bir şekilde etkileyecek olan Kabinin İstem Dışı Hareketini irdeleyecek olursak;

C. EN81-1/2 madde 9.11 İstem Dışı Kabin Hareketine Karşı Koruma : Bu maddede standardın amacı yükleme
boşaltma sırasında kabinin istemsiz hareketi ile insana, mala ve asansöre zarar gelmesinin önüne geçilmesidir.
“EN81-1+A3 9.11.1 Askı halatları veya zincirleri, çekme kasnağı, tambur veya tahrik makinasının dişli çarkının
arızalanması dışında, tahrik makinasının tek bileşeninde veya kabinin güvenli bir şekilde hareketini kontrol eden
tahrik kumanda sistemindeki arıza sonucu, kapalı pozisyondaki kabin kapısı ve kilitli pozisyondaki durak kapısıyla,
istem dışı kabin hareketini duraktan uzakta durdurmak için gerekli koruma tertibatıyla donatılmalıdır.

Not: Çekme kasnağındaki arızaya çekme kaybı dahildir.”

Kabininin yükleme veya boşaltma sırasında aşağıda belirtilen şartların dışındaki bir durumda istem dışı bir
hareketi olursa kabinin en geç kilit açılma bölgesinden ayrılmadan bu hareketi anlayan ve aşağıdaki resimdeki
şartları sağlayan bir güvenlik tertibatı olmalıdır. Bu tertibat aşağıdaki komponentler üzerine etki etmelidir.

•Kabinde veya
•Karşı ağırlıkta veya
•Halat sisteminde (askı veya dengeleme halatı) veya
•Çekme kasnağında (örneğin, doğrudan kasnağın üzerinde veya kasnağın hemen yanında aynı mil üzerinde).

Aşağıdaki şekilden anlaşılacağı gibi güvenlik tertibatının devreye girip kabini sabitlemesi sürecinde geçen
zamanda kabinin aşağı yönde istem dışı hareketi için 2 koşul ve yukarı yöndeki istem dışı hareketi için 3 koşul
mevcuttur.

Aşağı yönde istem dışı hareket;
1.Kabinin hareketi 1200mm yi geçmemelidir.

en81


2.Yolcu tahliyesi için kat kapısı eşiği ile kabin kapısının
açık olan üst kısmı arasında 1000mm veya daha
fazla boşluk olmalıdır.

Yukarı yönde istem dışı hareket;
1. Kabinin hareketi 1200mm yi geçmemelidir.
2. Yolcu tahliyesi için kat kapısı eşiği ile kabin kapısının
açık olan üst kısmı arasında 1000mm veya daha fazla
boşluk olmalıdır.
3. Kabin etek sacı ile kat kotu arasında 200mm veya
daha az boşluk olmalıdır.

Basit bir sağlama yapacak olursak, 2000mm yüksekliğinde bir kabin kapısında istem dışı aşağı veya yukarı
hareketteki maksimum kabin mesafesi 1000mm’dir. Çünkü ast olan kabindeki yolcunun tahliyesi için istenilen
1000mm veya üzerindeki mesafedir. Kabinin istem dışı hareketi üç kısımdan oluşmaktadır.

• Dedektör
• Kontrol Elemanı
• Durdurucu Eleman

Dedektör: Kat ve kabin kapıları açık ve komutsuz şekilde yükleme /boşaltma işlemi sırasında kabinin istem
dışı hareketini kilit açılma bölgesinden çıkmadan algılayan anahtarlama tertibatı.

Kontrol Tertibatı: Dedektörden gelen bilgiyi yorumlayan ve durdurucu elemanı tetikleyen komponent.

Durdurucu Tertibat: Kontrol tertibatından gelen sinyal doğrultusunda kabinin belirtilen ölçüleri aşmadan durdurulmasının sağlayan tertibat.

Not: Bu durumda dedektör direkt olarak durdurucu tertibatını da tetikleyebilir.

Bu sistem bir güvenlik elemanı sayıldığından dolayı Standardın F.8 maddesinde belirtilen kurallara göre doğrulanmalıdır.
Kabinin istem dışı hareketine karşı koruma tertibatı durdurma safhasında;

•Yukarı yönde 1gn den büyük bir frenleme ivmesine neden olmamalıdır.
• Aşağı yönde ise güvenlik tertibatı için kabul edilen değerlerden büyük olmamalıdır.

1. Frenleme elemanlarının hızın azalmaya başlamasına neden olduğu nokta
2. Hız
3. Kontrol edilmeyen kabin hareketini algılama ve kumanda devrelerinin cevap verme süresi
4. Frenleme elemanlarının cevap verme süresi
5. Zaman
Koruma tertibatı aktif hale geldiğinde veya koruma tertibatının durdurma elemanında bir arıza tespit edildiğinde
asansörü veya koruma tertibatını aktif hale getirmek için ehliyetli bir kişinin müdahale etmesi gerekir.

Not: Koruma tertibatının kurtarılması kabine veya karşı ağırlığa erişmeyi gerektirmemelidir.

Kabinin İstem Dışı Hareketini Algılayan ve Durduran Sistemlerin Uygulandıkları Noktalar

1. Kumanda Panosu Kartı: Kuyu kopyalama denilen sisteme adapte edilmiş yazılımla istem dışı hareketi algılayıp durdurucuyu uyarma.

2.Regülatör: Dedektörün kabinin istem dışı hareketini algılayarak regülatöre ekstra eklenmiş bir bobini tetiklemesi ve regülatörün aşırı hızlanmayı beklemeden kilitlenmesi.

3.Halat Freni: Askı halatları içerisinden geçirilen bir yapıda olup istem dışı harekette devreye girerek sistemi durduran bir komponent.

4.Paraşüt Freni: Belirtilen ölçülerde kabinin durdurulmasını sağlayan sisteme sahip paraşüt fren tertibatı.

5. Hidrolik Kazan Ekstra Valfi: Bütün valf grubunun önüne konulan ekstra valf ile kazanın tüm yağ akışını
engelleyen sistem.

6. Dişlisiz Makina Freni: Bilindiği üzere dişlisiz makinalar üzerinde bulunan fren tertibatı makinayı durdurmak için
değil sabit tutmak için kullanılır ve yukarı yönde aşırı hızlanmaya karşı kullanılan bir güvenlik tertibatıdır. Bu nedenden dolayı kabinin istem dışı hareketine karşı bir önlem olarak kullanılabilir.

D. Seviyeleme Hassasiyeti

Kabin kapısı eşiği ile kat kapısı eşiği arasındaki katta durma hassasiyeti ±10mm ile sınırlandırılmıştır. Buna ek
her asansörde ±20mm seviyeleme hassasiyeti korunması gerekmektedir. Yükleme/boşaltma veya hidrolik asansörlerde
beklemeden dolayı olan yağ sızmalarında kabin 20mm den fazla kaçma yaparsa sistem bunu algılayarak
düzeltmelidir. Bu nedenle her asansörde otomatik seviyeleme tertibatı olmalıdır.

Standardın bu maddesi, çift hızlı diye tabir edilen asansör tahrik türünü ortadan kaldırmaktadır. Boş kabin
ile beyan yüklü kabin arasında katta durma hassasiyetinin farklı olması ve 20mm gibi bir seviyeleme hassasiyetinin
talep edilmesi fren sürtünmesiyle kata yanaşan bu tip asansörlerin tasarımı ve uygulamasını ortadan kaldıracağı
görülmektedir.

Sonuç olarak;
01.01.2012 tarihinden itibaren yürürlüğe giren EN 81-1/2 + A3 Elektrikli ve Hidrolik Asansörler için Yapım ve
Güvenlik Kuralları Standardının asansörün tasarımından uygulamasına kadar gündeme getirdiği yeni koşullara,
yerli asansör sektörünün hızlı bir şekilde uyum sağlayabilecek tedbirleri alması gerekmektedir. Ulusal sanayimizin,
yeni oluşuma hazır olması için gerekli kapasite ve teknolojik altyapısını kısa sürede oluşturması, uluslarası
firmalarla rekabet etmesi açısından son derece önem taşımaktadır.

gutman